满洲族语的连词
能够把两个或两个以上的词、词组、句子等连接起来，以表示它们之间的相互关系的词叫做连词。
（一）连词的分类
根据满语连词的意义，连词可以分为并列连词和主从连词两大类．
１，并列连词
连接句子中同等成分或连接同等分句的连词叫做并列连词．并列连词又可分为联合关系连词，选择关系连词，递进关系连词等．
（１）联合关系连词
jai 和，以及 bime 而 ， 且
emu derei ...... emu derei ...... 一面 ...... 一面.....
ememu ....... ememu ...... 有的 ...... 有的 .......
ememungge ...... ememungge ..... 有的 ...... 有的 ......
例句：
uju, dorgici weilehe si yang poo tondo bime weihuken .
由内廷制造的西洋炮，端正且轻便． ＜平定海寇方略＞
jai, hesihen jai hesu .
赫世亨及赫苏．＜康熙朝，朱批奏折＞
ilan, tere niyalma ememu fonde getuken , ememu fonde hvlhi .
那个人有时候明白，有时糊涂． ＜重刻清文虚字指南篇＞
duin, ere giyan naranggi adarame , ememungge inu sembi , ememungge waka sembi .
这个道理究竟如何，有的说对，有的说不对．＜重刻清文虚字指南编＞
sunja, amban be emu derei harangga teisu tuwakiyara hafan be ciralafi , oyonggo babe dendeme seremxebure , emu derei
goroki be dahabure amba jiyanggiyvn tuhai de bithe unggimbi.
臣等一面严汛守各官分守要害，一面咨抚远大将军图海．＜亲征平定朔漠方略＞
( 2 ) 选择关系的连词
eici ........ eici ........... 或...........或...........
embici........... embici.......... 或.............或............
ocibe ......... ocibe ............. （或在动词词干上接缀 cibe ） 或..........或 ..........
例句：
ninggun , suweni jurgan aniyadari eici emu mudan eici juwe mudan hafan takvrafi baicame tuwabu .
尔部须每年或一次或两次委员查看．＜顺治朝，上谕＞
nadan, gvsa tome sain yebken kadalame mutere taiji emte , gvsai ejen ocibe meiren i janggin ocibe emte jalan i janggin juwete,
nirui janggin duite tucibu.
每旗择干练善于约束之台吉各一员，或都统或副都统各一员，参领各两员，左领各四员．＜亲征平定朔漠方略＞
jakvn, hahi cahi baita de teisulehe manggi , dergici takvracibe , yaya yamun ci takvracibe , aisin xusihe jafafi isinara be tuwame
xanyan subargan i alin i idu dosire urse kimcime tuwaha manggi , poo sindaki .
遇有紧急，或由御前差遣，或由衙门差遣，看有金牌持到，经白塔值班之员验明，方准放炮．＜白塔信炮章程＞
uyun, embici tabcilaha ulin jaka be eshun fanzi de ulindume falifi halbume bibure be baire , embici ceni niyalma geren de ertufi
eshun fanzi be ergeleme xerimbi .
或将所掠财务贿结生番，容留藏匿，或持其人众，胁制生番．＜乾隆朝，上谕＞
juwan, ese embici ukcame tucike embici ukame tucike .
此等人或已走散，或已逃离． ＜乾隆朝，俄罗斯档＞
（３）递进关系连词
.............sere anggala............. inu (geli) ........... 不但..........而且..........
.........dade geli (............dade,geli...........) 而且（又）..............
........teile akv......... inu(geli) 不仅......... 而且（又）............
tere dade 而且，且 sere anggala 不但
例句：
juwan emu, tacin fonjin fulu i teile akv , yabun tuwakiyan inu sain .
不独学问见长，品行也好．＜重刻青文虚字指南编＞
juwan juwe, coohai caliyan de eten akv sere anggala , ba na de yargiyan i ambula tusa bi .
不但于兵饷无亏，于地方实有裨益．＜重刻青文虚字指南编＞
juwan ilan , niyalma de tusa arara dade , geli jaka be aisi obuhabi.
济人而且利物．＜重刻青文虚字指南编＞
juwan duin, jiyang giya , geo ciyang , ceng si ere ilan gaxan i boo gemu birebuhe dade , geli orin funcere niyalma buribuhabi.
不仅蒋家，高墙，城西这三十个村子房屋皆被冲毁，而且又有二十余人被水吞没．（乾隆朝，杭州右翼汉军副都统八十五奏折）
tofohon, afame mutere teile akv , geli tuwakiyame bahanambi .
不只能战，且又善守．＜重刻清文虚字指南编＞
juwan ninggun, morin bahafi tarhvrakv,tuweri hetume muterakv bucerengge ambula ohobi , tere dade , kalka barhv geren hoki
acafi hvlhame yabure , dobori karun be gidanjimbi.
马不得肥，以至不能度冬，毙死甚多，且喀尔喀，巴尔虎结党行窃，夜袭边汛．＜亲征平定朔漠方略＞
juwan nadan, tusa akv sere anggala , kemuni kokiran bi .
不但无益，而且有损．＜清文指要＞
２ 主从连词
连接主从关系句子的连词叫做主从连词．主从连词又可分为因果关系连词，条件假设关系连词，让步关系连词，转折关系连词，取舍关系连词等．
（１）因果关系连词
seme 因为 ， ofi ( fi ) 因为 ， tuttu ofi 所以 ， uttu ofi 所以 ， tuttu 所以， ohode 由于
jakade , teni ( tuttu ) 由于 ， 因为
be dahame 既然
juwan jakvn , hibsu bahakv seme beiguwen i hergen be nakabuha .
因未得蜂蜜，故革去备御职． ＜满文老档＞
juwan uyun, kemneme malhvxame ofi , tuttu bayan de isibuhabi .
因为节俭，所以致富．＜重刻清文虚字指南编＞
orin, bengsen fulu ojoro jakade , tuttu geren ci colgoroko .
本领高强，所以出众．＜重刻清文虚字指南编＞
orin emu , jiyanggvn hiyang cung banin yabun bolgo necin , coohai baita be hafu ulhihebi , seibeni cendeme baitalafi , nenehe
han mutembi seme maktame henduhe bihe , tuttu ofi geren gisurefi hiyang cung be tukiyefi , uheri dalaci sindaha .
将军向宠，性情淑均，晓畅军事，试用于昔，先帝称之曰能，是以举宠为督．＜出师表＞
orin juwe , jang loo hiyan dabuki seme solinjiha be dahame , muse emu mudan geneki .
长老请拈香 ，我们走一遭．＜满汉西厢记＞
有的以 fi 结尾的动词也可以表示原因．
例如：
orin ilan ,nenehe han amban mini ginggun olhoba be safi , tuttu urire nerginde amban minde amba baita be afabuha .
先帝知臣谨慎，故临崩寄臣以大事也．＜出师表＞
safi 是 saha ofi 的紧缩形式，这种用法不多．
（２） 条件假设关系连词
aika .......... oci ( ohode,或在动词词缀上接缀 ci) 如果..............则.........
aikabade ......... oci ( ohode ，或在动词词缀上接缀 ci )如果........就..........
unenggi .............oci ( ohode， 或在动词词缀上接缀 ci )如果........则..........
..................oci （多用于动词现在将来时，一般过去时，无形态变化动词等之后）如果........则..........
yaya ......... seme 不管，无论
.............. ohode , teni .................只有............才.............
orin duin , sun xi i ere sidende aika kemuni jurara unde oci uthai genere be joo , aikabade emgeri jurkan seci inu uthai hvdun
goloi hoton de bederekini.
孙士毅此时尚未起程，既毋庸起程，亦即速回省．＜高宗实录＞
orin sunja , unenggi tuxan be mutebuci , bi urunakv ujen kesi isibumbi .
诚能称职，朕必重赏．＜高宗实录＞
orin ninggun, aika jidere de cihakv oci , inu damu suweni ciha dabala .
若不愿来，听尔自便．（乾隆朝，满文月折档）
orin nadan , tondo akdun be da obure oci , beye de mangga akv ombi .
主乎忠信，不难行已，＜重刻清文虚字指南编＞
orin jakvn, jase be tosoro de haksan oyonggo be saci acambi , mederi be seremxere de edun boljon be ulhici acambi , uttu ohode
,meimeni baita de teni gvtucun akv ombi .
备边则险要之宜知，防海则风涛之宜悉，庶几无负本业矣．＜重刻清文虚字指南编＞
orin uyun , ede dosire bederere oksoro feliyere sidende heni majige jurcerakv dabarakv ohode , teni fafungga kemungge cooha
oci ojoro be saci ombi .
可知进退步履之间，尺寸不可违越，方为节制之师． ＜上谕，军令条约＞
gvsin, te udu ede bucehe seme , mini gaxan adaki ursei bucere de duibuleme ohode , kemuni amala ohobi .
今虽死于此，比吾乡邻之死，则已后矣．＜捕蛇者说＞
（３）让步关系连词
udu.............. seme 虽然....................
udu ............ bicibe , inu ................ 虽然.........也...........
udu ............ cibe （接缀在动词词干上） 虽然..............
udu ............ ocibe , inu..................虽然............亦...............
udu .................secibe , inu ..............虽然..........亦.............
uthai ............. ocibe 即使， 纵然
uthai ................. seme 即使
uthai ................ okini（或在动词词干上接缀kini), inu ...................即使..............也..............
..............ci （接缀在动词词干上）tetendere 既然.............
hono ............ bade , .......... ( be ) ai hendure 尚且............何况...........
gvsin emu , gebu adali akv bicibe , daci gemu emu hala .
虽各立名号，实本一姓．＜亲征平定朔漠方略＞
gvsin juwe , udu kooli de acanarakv bicibe , inu acara be tuwame akdulaci ombi .
虽不符例，亦可酌保．＜重刻清文虚字指南编＞
gvsin ilan , mini beye udu bucecibe , jui bikai .
我身虽死，有子在焉．＜寓公移山＞
gvsin duin , udu endebuku akv secibe , inu ser sere babe olhoxorakvci ojorakv .
虽然无过，亦不可不慎其微．＜重刻清文虚字指南编＞
gvsin sunja, udu ici acarakv ocibe , inu nikedeme baitalaci acambi .
即使不合适，亦得将就着使．＜重刻清文虚字指南编＞
gvsin ninggun , uthai mujilen acabukini , inu beyebe elehe araci ojorakv .
即便得志，亦不可自足．＜重刻清文虚字指南编＞
gvsin nadan, bithe be hono giyangname bahanarakv bade , xu fiyelen arara be ai hendure .
书尚且不会讲，何况做文章．＜重刻清文虚字指南编＞
gvsin jakvn , uthai fujin saha seme , gvnici hvwanggiyarakv dere .
便夫人知道料也无妨．＜满汉西厢记＞
gvsin uyun , booi ejen i takvrara be alici tetendere , inu umainaci ojorakv kai .
既受主人所遣，亦无耐耳．＜聊斋，贾儿＞
dehi, julgei enduringge niyalma , niyalma ci colgorokongge goro bime , hono kemuni sefu be dahame fonjiha bade ,
te i geren niyalma , enduringge niyalma ci sitaburengge inu goro bime , sefu de tacire be girucun obure jakade,
tuttu enduringge ele enduringge ohobi , mentuhun ele mentuhun ohobi .
古之圣人，其出人也远矣，犹且从师而问焉；今之众人，其下圣人也远矣，而耻学于师，是故圣益圣，愚益愚．＜师说＞
（4）转折关系连词
damu 但是 ， bime 而
gojime 而 ， elemangga 反而
nememe 反到 ， 反而 ， tuttu seme ( secibe ) 然而
uttu bime 然而 ， uttu oci 那么， 然则
tuttu bime 然而 ...............
sere anggala , uthai ................ 不仅..............就..................
dehi emu , mini emgi juwan juwe aniya tehengge , te juwan boode duin sunja seme hono akv , bucehengge waka oci
uthai gurihebi , uttu bime mini teile meihe butara turgunde taksihabi .
与吾居十二年者，今其室十无四五焉，非死，则徒尔，而吾以捕蛇独存．＜捕蛇者说＞
dehi juwe , dosici inu joboxombi , bedereci inu joboxombi , uttu oci maka ai erinde sebjelembini.
进亦忧，退亦忧，然则何时而乐耶？＜ 岳阳楼记＞
dehi ilan , yung jeo i bigan de encu hacin i meihe tucimbi , beye sahaliyan bederi xanyan , orho moo daribuci gemu layambi ,
niyalma be xexehe de dangnarangge akv , tuttu seme , butame bahafi , walgiyafi okto acabuha de .......
efujehe yali be geterembume , ilan hacin i umiyaha be bucebuci ombi .
永州之野产异蛇，黑质而白章，触草木尽死，以啮人，无御之者．然得而腊之以为饵............可以去死肌，杀三虫．
dehi duin , ini jui be gosire de , sefu be sonjofi tacibumbime, ini beye de oci sefu obure be girurengge , hvlhi kai .
爱其子，择师而教之，于其身也，则耻师焉，惑矣．＜师说＞
dehi sunja , coocoo i mergen arga , niyalma ci colgorome lakcahabi , terei cooha baitalarangge , sun bin , uki i adali , tuttu bime ,
nan yang de kabuha , u cooo de hanggabuha , ki liyan de joboho , li yang de hafirabuha , bei xan alin de ambarame
gidabuha , tung guwan furdan de elekei bucehe , amala holtome toktobuhangge emu erin kai .
曹操智计， 殊绝于人，其用兵也，仿佛孙吴．然困于南阳，险于乌巢，危于祁连，逼于黎阳，几败北山，
殆于童关，然后伪定一不时耳．＜厨师表＞
dehi ninggun , coohai baita be hese akv oci ume balai axxara , damu terei axxara arbuxara be tuwame sain seremxe , ume weihuken
i neneme axxara.
军务无旨，不能妄动，但视其情形，善为提防，勿先轻举．＜亲征平定朔漠方略＞
dehi nadan ,gebu be kicere gojime yargiyan be bairakv .
务名而不求实．＜重刻清文虚字指南编＞
dehi jakvn , cira be takara gojime mujilen be sarkv.
知面而不知心． ＜清文启蒙＞
dehi uyun , ineku arga akv, nememe mini baru ten gaimbi .
本就无法，反倒望我要准． ＜重刻清文虚字指南编＞
susai , dalaha ehe hvlha i ama ahvn juse sargan be suwaliyame weile tuhebuci acambi sere anggala , uthai ne i jafame
baha yang jeng guwe i jergi duin weilengge okini , gemu holo tuxan be alime gaifi geli hafan cooha de eljeme iselehe
be dahame , inu emu adali suwaliyame weile tuhebuci acambi .
不特首恶之父兄妻子应行缘坐，即如现在拿获之杨振国等四犯，俱曾受伪植，并与官兵抗拒者，亦应一律缘坐．<高宗实录>
susai emu , si endebuhe bime , elemangga gvwa niyalma be laidambi .
你错了，反到讹别人。《重刻清文虚字指南编》
（5）取舍关系连词
...........anggala ........... de isirakv 与其.............不如....................
susai juwe , mekele hvlara anggala , dolori ejere de isirakv .
与其静念，不如心里记。《重刻清文虚字指南编》
susai ilan , mini gvninde ufarabu manggi dahvme gaici , musei coohai hvsun be jobobumbime geli geren i donjire be sesulabure
anggala , tuwakiyaci ojoro hoton bifi ufaraburakv de ele belhen bifi jobolon akv ojoro de isirakv.
朕意，与其失之复取，既烦我兵力，又骇众听闻，何如有城可守而勿失，更为有备无虞乎。《乾隆朝，上谕》
选自：满语语法
[ 本帖最后由 baksi 于 6-2-2007 09:00 AM 编辑 ]
